Wydawca treści

Ochrona przeciwpożarowa Nadleśnictwa Zawadzkie

 

I. Charakterystyka Nadleśnictwa Zawadzkie pod względem zagrożenia pożarowego.

Obszary Nadleśnictwa stanowią jeden zwarty kompleks leśny co jest bardzo korzystną cechą pod względem gospodarczym jak i ogólnoprzyrodniczym ale niekorzystną pod względem pożarowym ze względu na szybkość rozprzestrzeniania się pożaru. Obszary leśne Nadleśnictwa Zawadzkie zaliczono do I kategorii zagrożenia pożarowego (zagrożenie duże).

Obszar Nadleśnictwa znajduje się w zasięgu działania pięciu Komend Powiatowych Państwowej Straży Pożarnej: Strzelce Opolskie, Olesno (woj. opolskie) oraz Tarnowskie Góry, Gliwice i Lubliniec (woj. śląskie). Z uwagi na niewielki obszar lasów Nadleśnictwa Zawadzkie w zasięgu działania KP PSP Gliwice i KP PSP Lubliniec ustalono, że dla tych obszarów działania ratowniczo- gaśnicze będą prowadzić odpowiednio: dla powiatu Gliwice- KP PSP Tarnowskie Góry, a dla powiatu Lubliniec- KP PSP Olesno. W miejscowościach położonych w granicach administracyjnych Nadleśnictwa znajdują się siedziby 15 jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej, wyposażonych w samochód gaśniczy:
• w obszarze działania KP PSP Strzelce Opolskie- gmina Kolonowskie (OSP w Kolonowskiem, Staniszczach Wielkich, Staniszczach Małych, Fosowskiem, Spóroku), gmina Jemielnica (OSP w Jemielnicy, Gąsiorowicach, Barucie, Łaziskach), gmina Zawadzkie (OSP w Zawadzkiem, Kielczy, Żędowicach)
• w obszarze działania KP PSP Olesno- gmina Dobrodzień (OSP w Bzinicy Starej)
• w obszarze działania KP PSP Tarnowskie Góry- gmina Krupski Młyn (OSP w Potępie i Krupskim Młynie)
Nadleśnictwo co roku aktualizuje „Plan postępowania na wypadek powstania pożaru" z Komendami Powiatowymi PSP w zasięgu terytorialnym oraz uczestniczy w manewrach jednostek PSP i OSP na terenach leśnych oraz bierze czynny udział w podnoszeniu świadomości przeciwpożarowej poprzez organizowanie różnego rodzaju prelekcji i konkursów o w/w tematyce.

II. Czynniki kształtujące zagrożenie pożarowe obszarów leśnych Nadleśnictwa:

II.1. Sieć dróg komunikacyjnych- drogi samochodowe i linie kolejowe o dużym nasileniu ruchu:

Drogi samochodowe: Kielcza - Krupski Młyn - Lubliniec, Pyskowice - Zawadzkie - Kolonowskie - Ozimek,
Krupski Młyn- Potępa, Jemielnica- Zawadzkie- Olesno, Zawadzkie- Lubliniec, Staniszcze- Myślina, Jemielnica- Żędowice, Osiek- Staniszcze, Łaziska- Kolonowskie.

Linie kolejowe relacji: Pyskowice- Lubliniec, Tarnowskie Góry- Opole, Fosowskie- Lubliniec, Fosowskie- Kluczbork.
 

II.2. Skład gatunkowy drzewostanów oraz ich wiek-  drzewostany iglaste zajmują w nadleśnictwie ponad 87% powierzchni a drzewostany w I i II klasie wieku stanowią blisko 40% powierzchni leśnej Nadleśnictwa.

 

 

 II.3. Rodzaj pokrywy gleby- przerzedzenie drzewostanów, szczególnie starszych klas wieku powoduje dostęp światła do dna lasu i w konsekwencji zdziczenie i zadarnianie pokrywy leśnej. Bardzo duże zachwaszczenie gleby występuje także na uprawach oraz na przylegających do lasu gruntach nie zalesionych. Runo składa się w dużej mierze z traw.

 

 II.4. Atrakcyjność turystyczna- tereny nadleśnictwa charakteryzują się dość dużym nasileniem ruchu turystycznego, zwłaszcza w okresie obfitego występowania grzybów i jagód. Szczególny przedmiot zainteresowania turystów stanowią również liczne ścieżki rowerowe i pola biwakowe a także organizowane spływy kajakowe doliną Małej Panwi. Niestety częsty brak rozwagi ze strony turystów sprzyja występowaniu pożarów.

 

 

    

 

 II.5. Wypalanie traw przez osoby postronne na gruntach rolnych przylegających do lasów- czyli wzniecanie ognia na obszarach nieużytków trawiastych i uprawnych w celu pozbycia się pozostałości uschniętej roślinności. Metoda uznawana za tanią, łatwą i skuteczną w zakresie niszczenia chwastów, jest w rzeczywistości aktem bezmyślności i wandalizmu (ze względu na zagrożenie pożarowe, uciążliwość dymu, negatywny wpływ na bioróżnorodność oraz niszczenie fauny).
Mimo iż Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880) mówi, iż: „Zabrania się wypalania łąk, pastwisk, nieużytków, rowów, pasów przydrożnych, szlaków kolejowych oraz trzcinowisk i szuwarów" (art. 124) oraz „Kto: (…) wypala łąki, pastwiska,  nieużytki, rowy, pasy przydrożne, szlaki kolejowe, trzcinowiska lub szuwary- podlega karze aresztu albo grzywny" (art. 131), najwięcej pożarów lasu powstaje właśnie wskutek wiosennego wypalania traw. Efektem wypalania traw są często niekontrolowane pożary, skutkujące nieraz dużymi stratami materialnymi, a nawet ofiarami śmiertelnymi, spowodowane przerzuceniem się ognia na zabudowania lub lasy. Szczególnie  niekorzystne są przerzuty pożarów na torfowiska, które w wyniku pożarów mogą ulec całkowitemu unicestwieniu, ponieważ tląc się pod powierzchnią są bardzo trudne do ugaszenia. Stanowią też zagrożenie dla przebywających na nich ludzi i zwierząt. Mimo zakazów i konsekwencji prawnych oraz corocznych apeli straży pożarnej, wypalanie traw stało się tradycją. Walka z tym zjawiskiem jest przedmiotem akcji edukacyjnych przeprowadzonych przez Służby Leśne, Państwową Straż Pożarną i organizacje ekologiczne. Od sierpnia 2004 r. sprzymierzeńcem w walce z wypalaniem traw stały się przepisy dotyczące dopłat rolniczych. Uznaje się w nich, że wypalanie traw jest działaniem wbrew tzw. dobrej kulturze rolnej, a rolnicy dopuszczający się takich praktyk mogą zostać pozbawieni dopłat bezpośrednich
i rolnośrodowiskowych z funduszów Unii Europejskiej.

II.6. Zakłady Tworzyw Sztucznych NITROERG S.A. oraz Oddział Instytutu  Przemysłu Organicznego w Krupskim Młynie. Zakłady NITROERG S.A. zajmują się produkcją materiałów wybuchowych i tworzyw sztucznych, a Oddział Instytutu Przemysłu Organicznego prowadzi prace naukowo- badawcze i produkcję doświadczalną materiałów wybuchowych. Oba zakłady ze względu na profil produkcyjny oraz dużą palność terenów leśnych objęte są szczególną ochroną.


II.7. Tranzytowy gazociąg średnioprężny Zawadzkie- Kolonowskie o długości 9,628 km wraz z siecią rozdzielczą w miejscowości Kolonowskie.

III.    Ocena sezonowości występowania zagrożenia pożarowego lasu.

Nagromadzenie wyschniętych traw w okresie wczesnowiosennym przed rozwojem roślinności stwarza największe zagrożenie pożarowe w ciągu roku. Okres bujnego wzrostu roślinności w miesiącach letnich obniża zagrożenie pożarowe ale panujące w tym okresie długotrwałe susze zwiększają niebezpieczeństwo powstania pożaru. Okres jesienny z uwagi na niższe temperatury i większą wilgotność powietrza jest stosunkowo bezpieczny, jednak nasilona penetracja lasów przez zbieraczy płodów runa leśnego powoduje utrzymywanie się stopnia zagrożenia pożarowego na wysokim poziomie.

Pomimo szerokich działań zapobiegawczych, organizacyjno- technicznych w zakresie profilaktyki, wykrywania i gaszenia pożarów w latach 2003 – 2015 na terenie Nadleśnictwa Zawadzkie odnotowano  142 pożary. Objęły one łączną powierzchnię 40,76 ha (średnia pow. pożaru-0,29 ha). Najczęstszą przypuszczalną przyczyną powstania pożarów lasu w analizowanym okresie były podpalenia świadome oraz z tytułu corocznego wypalania traw (50%) (Rys. nr 1.)

 

 

 

Pożary podpowierzchniowe (pożary ziemne) powstają najczęściej w okresie od połowy wiosny do końca lata. Sprzyjają im bezśnieżne zimy i długotrwałe susze, powodujące obniżenie poziomu wód gruntowych. Pożary te powstają z zasady na torfowiskach i terenach z głęboko zalegającą warstwą murszu (są to najczęściej wyjątkowo cenne przyrodniczo obszary). Cecha charakterystyczną pożarów podpowierzchniowych jest spalanie bezpłomieniowe i wysoka temperatura dochodząca do 1000ºC oraz powolne tempo rozprzestrzeniania się wynoszące od kilku do kilkunastu metrów na dobę. Pożary podpowierzchniowe są pożarami długotrwałymi (trwają nawet do kilku miesięcy i są trudne do zlokalizowania a kierunek ich rozprzestrzeniania można określić po wywalających się drzewach wskutek uszkodzenia systemu korzeniowego.

IV.    Rodzaje pożarów.
Pożary lasu dzielimy na pożary:
a)    pojedynczych drzew,
b)    podpowierzchniowe (torfowe, torfowo- murszowe),
c)    pokrywy gleby,
d)    całkowite drzewostanu.

Pożar pojedynczego drzewa powstaje niezmiernie rzadko i jest efektem celowego podpalenia, bądź uderzenia pioruna. W pierwszym wypadku może się on przerodzić w każdy inny pożar, w drugim nie stwarza na ogół większego zagrożenia, gdyż towarzyszą mu przeważnie opady deszczu i pożar samoczynnie gaśnie.

 

Pożar pokrywy gleby jest najczęstszym spośród wszystkich typów pożarów lasu. Powstaje zawsze na tzw. dnie lasu a w wyniku rozprzestrzeniania się spalaniu ulegają trawy, ściółka, mchy, krzewy, podrost, kora i płytko rosnące korzenie. Powstawanie pożarów pokrywy gleby ma miejsce najczęściej późną wiosną i latem. Po zejściu śniegów odsłonięta martwa roślinność (zwłaszcza trawy) szybko wysycha. Pożar, który powstaje w takich warunkach odznacza się dużą prędkością rozprzestrzeniania się, dochodzącą do kilkunastu metrów na minutę i prawie zawsze uszkadza drzewostan (wysoka temperatura w bezpośrednim sąsiedztwie korzeni i szyi korzeniowej powoduje zamieranie drzew natychmiast lub najpóźniej  w ciągu roku do trzech lat od wystąpienia pożaru).

 

Pożar całkowity drzewostanu to pożar, który obejmuje swoim zasięgiem cały przekrój pionowy drzewostanu. Warunkiem powstania               i rozprzestrzeniania się takiego pożaru jest zawsze pożar pokrywy gleby, który przeradza się w pożar całkowity. Dalsze rozprzestrzenianie się warunkuje wiele czynników meteorologicznych i drzewostanowych. Charakterystyczne jest palenie się pni i koron drzew. Ogień w koronach rozprzestrzenia się szybciej niż w pokrywie gleby, z tego też względu po przebyciu pewnej odległości, przy braku podsycania od dołu, pożar górny zanika (tzw. pożar pulsacyjny, cykliczny). Pożary całkowite powstają głównie w drzewostanach o bogatej w materiały palne pokrywie gleby, z piętrem podrostu, bądź w drzewostanach I i II klasy wieku i mniejszym zadrzewieniu, gdy gałęzie drzew znajdują się w niewielkiej odległości od dna lasu.

 V.    System obserwacyjno- alarmowy i interwencyjny Nadleśnictwa Zawadzkie.

         Podstawowym kierunkiem działań w ochronie przeciwpożarowej lasu jest przewidywanie możliwości powstania pożaru czyli prognozowanie zagrożenia pożarowego na dany dzień. W związku z tym obszar Polski został podzielony na 42 strefy prognostyczne składające się z punktów prognostycznych i pomocniczych, stanowiących siatkę meteorologiczną. Nadleśnictwo Zawadzkie jako jednostka organizacyjna Lasów Państwowych stanowi cześć systemu alarmowo- dyspozycyjnego RDLP Katowice.

              System obserwacyjno- alarmowy i interwencyjny Nadleśnictwa tworzą:


•    Punkt Alarmowo- Dyspozycyjny (PAD) w biurowcu Nadleśnictwa-  Punkt Pomocniczy zaopatrzony od 2008 r. w całoroczną, automatyczną stację meteorologiczną ułatwiającą prognozowanie zagrożenia pożarowego. Prognozę zagrożenia pożarowego wykonuje się każdego roku od marca do października. Codziennie o godz. 900 na podstawie pomiaru wilgotności ściółki, powietrza i opadu dobowego wylicza się stopień zagrożenia pożarowego. Po przekazaniu w/w danych do rejonowego PAD-u w nadleśnictwie Opole ustalany jest stopień zagrożenia pożarowego dla strefy oraz godziny dyżurów przeciwpożarowych na dany dzień.    

                              PAD w biurowcu Nadleśnictwa

                              Automatyczna stacja meteorologiczna umiejscowiona w Ogrodzie Edukacyjno-Przyrodniczym im. Jana Pawła II przy biurowcu nadleśnictwa.

•    sieć stałej obserwacji naziemnej - trzy żelbetowe dostrzegalnie przeciwpożarowe wybudowane w 2005 r. zlokalizowane w leśnictwach:  Zarzecze,  Kolejka oraz Rytwiny, wyposażone w nowoczesne kierunkomierze mechaniczne z lunetą służące do dokładnego określenia miejsca wydobywającego się dymu, które zostały zakupione w 2009r. w ramach dotacji z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Opolu . Wraz z dostrzegalniami położonymi na terenie sąsiednich Nadleśnictw (Strzelce Opolskie i Lubliniec) tworzą wystarczającą sieć obserwacyjną. Lasy objęte są również obserwacją samolotową, w ramach systemu obserwacji lotniczych RDLP w Katowicach.

             Dostrzegalnia przeciwpożarowa w leśnictwie Rytwiny.

              Dostrzegalnia przeciwpożarowa  z platformą widokową w Leśnictwie Kolonowskie.

 •    sieć łączności alarmowo- dyspozycyjnej- wyposażenie dostrzegalni ppoż., PAD-u, samochodów kadry kierowniczej oraz samochodu patrolowo- gaśniczego Straży Leśnej w radiotelefony YAESU oraz Alinko.  Sprawność systemu w terenie podnoszą telefony komórkowe, zarówno służbowe jak i prywatne, będące w posiadaniu pracowników Służby Leśnej, a także dość dobrze rozwinięta sieć telekomunikacyjna  w miejscowościach położonych w granicach administracyjnych Nadleśnictwa.

 

 •    patrole przeciwpożarowe- prowadzone w czasie trwania codziennego dyżuru przez Straż Leśną wyposażoną w samochód patrolowy Isuzu D-MAX.

 

•    dojazdy pożarowe- obszary leśne Nadleśnictwa Zawadzkie są pokryte wystarczającą pod względem gęstości siecią dróg i z tego powodu zapewniają swobodne  poruszanie się po kompleksie leśnym oraz umożliwiają dostęp sprzętu gaśniczego do konkretnych fragmentów lasu w razie pojawienia się pożaru. Część z nich (szczególnie wewnętrznych dróg gruntowych) wymaga remontów i przebudowy ze względu na uszkodzenia nawierzchni spowodowane transportem drewna. Występujące zwłaszcza po okresach zimowych wyrwy i wyboje są w miarę możliwości na bieżąco naprawiane. Przebudowa dróg leśnych realizowana jest w ramach inwestycji.
Nadleśnictwo posiada oznakowane wjazdy z dróg publicznych na drogi pożarowe (dojazdy pożarowe).

•    patrole lotnicze (w ramach systemu obserwacji lotniczych RDLP w Katowicach)- łączność z dromaderem bądź śmigłowcem odbywa się poprzez Rejonowy PAD w Nadleśnictwie Opole.

•    bazy sprzętu przeciwpożarowego- zlokalizowane w leśnictwach Krupski Młyn i Rytwiny wyposażone są zgodnie z Instrukcją Ochrony Przeciwpożarowej Obszarów Leśnych z 1996 r. w sprzęt podręczny do gaszenia pożarów. Oprócz wymienionych stałych baz, Nadleśnictwo korzysta z usług sprzętu mechanicznego (ciągniki rolnicze i leśne, pługi leśne, przyczepy) firm , świadczących usługi leśne w Nadleśnictwie Zawadzkie.


•    punkty czerpania wody- Nadleśnictwo posiada również wystarczającą ilość punktów czerpania wody zarówno sztucznych (np. Stawy Pluderskie w leśnictwie Haraszowskie i Piotrowina, staw hutniczy w miejscowości Zawadzkie) jak i naturalnych np. rzeka Mała Panew na mostach w Krupskim Młynie, Żędowicach i Staniszczach Małych, przeznaczonych do poboru wody przez jednostki Straży Pożarnej, dromadery i śmigłowce. Dodatkowo istnieje możliwość pobierania wody do celów gaśniczych z hydrantów.

         Oznakowanie dojazdów pożarowych w terenie (Leśnictwo Świerkle)

         Oznakowanie punktów czerpania wody w terenie (Leśnictwo Świerkle)

                                                                    Baza sprzętu ppoż. w Leśnictwie Rytwiny. 

VI.    Zalecenia w ramach profilaktyki przeciwpożarowej w nadleśnictwie:

VI.1. Działania hodowlane:
a)    utrzymanie pasów przeciwpożarowych wzdłuż dróg publicznych, parkingów i torów kolejowych, polegające na bieżącym usuwaniu posuszu oraz gałęzi pozostałych po zabiegach pielęgnacyjnych na odległość 30 m od w/w obiektów,
b)    wprowadzanie na uprawach zakładanych na terenach o podwyższonym ryzyku powstania pożaru maksymalnej ilości gatunków domieszkowych i pomocniczych w wielorzędowej formie zmieszania,
c)    w przypadku odnawiania dużych powierzchni (powyżej 6 ha)- stosowanie podziału powierzchni na mniejsze części wielorzędowymi pasami gatunków domieszkowych i pomocniczych (np. brzoza),
d)    zakładanie szlaków zrywkowych podczas prowadzenia odnowień i zalesień,
e)    podkrzesywanie drzew iglastych na obszarach szczególnie zagrożonych,
       VI.2. Utrzymanie w dobrym stanie technicznym dróg dojazdowych do punktów czerpania wody,
       VI.3. Oznakowanie w terenie punktów czerpania wody oraz dróg dojazdowych,
       VI.4. Stosowanie zabezpieczeń chroniących zbiorniki przed zamuleniem i zamarznięciem,
       VI.5. Zapewnienie dostępu do istniejącej sieci hydrantowej


                                             Zapamiętaj! Chroniąc las przed pożarem, chronisz siebie

W przypadku zmniejszenia się wilgotności ściółki leśnej poniżej 10 %  (gdy pod stopami  „trzeszczy" ściółka leśna) - Nadleśniczy wprowadza  obowiązkowo ZAKAZ WSTĘPU DO LASU, gdyż zagrożenie pożarowe obszarów leśnych jest wtedy katastrofalne.
STAŁYM ZAKAZEM WSTĘPU DO LASU objęte są lasy stanowiące:
-    uprawy leśne do 4 m wysokości
-    powierzchnie doświadczalne i drzewostany nasienne
-    ostoje zwierząt


 VII. Edukacja w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
Na terenie leśnictwa Kolonowskie przy leśniczówce znajduje się ścieżka edukacyjna pt. „Chroń las przed pożarem" składająca się z 12 tablic informujących turystów o organizacji ochrony przeciwpożarowej w nadleśnictwie oraz zagrożeniach jakie dla lasu stanowi pożar.

           Przykładowa tablica ze ścieżki edukacyjnej przy leśniczówce w Kolonowskiem

 

           Przykładowe plakaty stosowane w czasie akcji edukacyjnych mających na celu „zwalczanie" wiosennego wypalania traw.